Arıcılık, her yönüyle tarımsal ve ekonomik bir uğraşıdır. Küçük sermaye ve az masrafla, toprağa bağımlı olmaksızın yapılabilen, kısa sürede gelir getirebilen, orman içi ve kenarı köylerde yaşayan topraksız ve az topraklı çiftçilerin gelir düzeyinin artmasını sağlayan ve sosyo-ekonomik önemi büyük olan bir tarım koludur. Topraksız veya az topraklı çiftçi için uygun meslektir.

Türkiye’nin doğal koşulları, coğrafi konumu, uygun iklim şartları ve zengin bitki örtüsü arıcılık faaliyetlerine elverişlidir. Arıcılık bir tarım işletmesinde tarla tarımı, bağ – bahçe tarımı ve hayvancılık gibi çeşitli üretim kollarından herhangi biri veya hepsi ile uyum halinde sürdürülebileceği gibi, işletmeden ayrı olarak toprağa bağlı kalınmaksızın çayır mer’a ve yaylalarda da kolaylıkla yapılabilmektedir. Çünkü tarımsal üretim kollarından her biri farklı oranlarda arılar için nektar kaynağı sağlamaktadırlar.

Arıcılık işletmesi içerisinde yaşlı ve çocuklar kolaylıkla arıcılık ile uğraşabilirler. Çünkü arıcılık kolay ve zevkli bir uğraşıdır. Diğer taraftan, küçük aile işletmeleri, emekliler, topraksız çiftçiler, öğretmenler ve köy imamları için arıcılık alternatif bir geçim kaynağı durumundadır. Arıcılık yoğun bir iş gücü gerektirmez ve yılın belirli dönemlerinde atıl durumda kalan işletme bünyesindeki işgücü kolaylıkla arıcılıkta değerlendirilebilir.

Arıcılık her zaman tarımın ayrılmaz bir parçası olarak düşünülmelidir. Arıların tozlaşmadaki rolü ve bu rolün bitkisel üretimde meydana getirdiği katma değerin boyutları arıcılığı bitkisel ürün tarımı için vazgeçilmez kılmaktadır. Çiçekli bitkilerde meyve ve tohum bağlama için polinasyon şarttır. Polinasyon, meyve ve tohum üretiminin temeli olup pek çok türde polinasyon olmadan meyve ve tohum üretimi mümkün değildir. Balarısının asıl değeri, bal ve balmumu gibi arı ürünlerini üretmelerinden çok, bitkilerin tozlaşmasındaki fonksiyonlarından kaynaklanmaktadır. Polinatörler içerisinde bitkiye göre değişmekle birlikte en önemli yeri tutan böceklerdir. Böcek polinatörler içerisinde en önemli yeri tutan böcekler ise bal arılarıdır. Polinatör böceklerin % 90’ını arılar teşkil eder.

Gelişmiş ülkelerde kullanılan gıdaların yaklaşık 1/3’ünün doğrudan ve dolaylı olarak arı tozlaşması sonucu oluşan ürünlerden elde edildiği tahmin edilmektedir. Yabancı tozlaşmaya gerek duyan bitkilerin tamamında ve kendine döller olanların ise bir çoğunda arılar tarafından meydana getirilen tozlaşma sadece ürün miktarını artırmakla kalmayıp, ürün kalitesini de olumlu yönde etkilemektedir. Ürünün nitelik ve niceliği artmaktadır. 

Türkiye’de arıcılık denince akla hemen bal gelmektedir. Ancak balmumu, arı sütü, polen, propolis, apilarnil, perga ve arı zehiri gibi balın dışında her biri insan yaşamı ve sağlığı açısından çok önemli olan arı ürünleri de bulunmaktadır.

ARI ÜRÜNLERİ

BAL

Bal; bitkilerin çiçeklerinde bulunan nektarların veya bitkilerin canlı kısımlarından yararlanarak bazı böceklerin salgıladığı maddelerin bal arıları tarafından toplanması ve petek gözlerine depo edilerek olgunlaşması sonucunda meydana gelen tatlı bir üründür. Ballar elde edildiği kaynaklara göre genelde çiçek balı ve salgı balı olarak ayrılırlar.

Bal geleneksel olarak yaraları, böcek ısırıklarını, yanıkları ve cilt bozukluklarını tedavi etmek için kullanılmıştır. Günümüzde balın besleyici değeri yanında kan şekerini yükseltici, fiziksel ve zihinsel yorgunluğu giderici, enerji verici, canlılık kazandırıcı, bazı yaraların iyileştirilmesi, astım, mide, dolaşım, solunum, kanser, tansiyon, damar hastalıklarını iyileştirmede destekleyici olarak kullanıldığı bildirilmektedir.

POLEN

Polen; bitkilerin erkek üreme birimi olup, işçi arılar tarafından koloninin arı sütü üretimi ve yavru yetiştiriciliğinde protein gereksinimini karşılamak için toplanmaktadır. Polenin bileşim ve besin değeri bitki türüne bağlı olarak büyük değişiklik gösterebilmektedir. Polen içerisinde insanlar için gerekli olan aminoasitler yanında A, B Kompleks, C ve E vitaminleri, K, Na, Ca, Mg, P, S, Al, B, Cl, Cu, I, Fe, Mn, Ni, Si, Ti, Zn mineralleri bulunmaktadır. Polenin genellikle yetersiz diyetlerde ve beslenmede temel besin maddelerinin karşılanmasında zengin bir kaynak olduğu kabul edilmektedir. Polen, sindirimi kolaylaştırıcı, hücre yenileyici, canlılık verici, iştah artırıcı, hemoglobini yükseltici, soğuk algınlığı, kemik erimesinde, baş ağrısı, sinirsel ve ülser rahatsızlıklarında yaygın olarak kullanılmaktadır.

ARI SÜTÜ

Arı sütü; genç işçi arıların başlarındaki salgı bezlerinden salgılanan, besin değeri oldukça yüksek, beyaz renkli, peltemsi, hafif acımtırak, asit yapıda bir arı ürünüdür. Arı sütünün önemi, ana arının ömrü boyunca arı sütü ile beslenmesinden ve ona bağlı olarak da her gün kendi ağırlığı kadar yumurta atmasından kaynaklanmaktadır. Avrupa ve Amerika’da, son 35 yıldan beri arı sütü, içerdiği hayati maddeler nedeniyle, insan ömrünü uzatan, sağlıklı ve dinç kalmasını sağlayan özel bir gıda olarak kabul edilmiş ve kozmetik sanayiinde çeşitli alanlarda kullanılmıştır.

Arı sütünün ana maddeleri: su, proteinler, şekerler, lipitler ve mineraller. Su içeriği yaklaşık taze arı sütünün 2/3’ü kadar olup, kuru kısımda proteinler ve şekerler (fruktoz ve glukoz) en önemli fraksiyonlardır. Toplam 29 amino asit ve derivatları arı sütünde belirlenmiştir. Aspartik asit ve glutamik asit bunlardandır. Bütün esansiyel amino asitler arı sütünün yapısında bulunur. Arı sütündeki diğer önemli madde asit-10-hidroksi-decenoic olup bunun konsantrasyonu arı sütünün kalitesi için bir parametredir.

Arı sütü kozmetikte, fiziksel performansın uyarılmasında, öğrenme kapasitesi ve kendine güvenin sağlanmasında, kansızlık, kolesterol, viral enfeksiyonlara karşı direncin artırılmasında, kanser, kronik ve tekrarlayan hastalıklar, yüksek ve düşük kan basıncı damar sertliği gibi hastalıkların tedavisinde destekleyici olarak kullanılmaktadır.

PROPOLİS

Propolis; çam, meşe, okaliptüs, kavak, kestane vb. ağaçlar ve bazı otsu bitkilerin tomurcuk, yaprak ve benzeri kısımlarından işçi bal arıları tarafından toplanan bir arı ürünüdür. Propolis, çok eski çağlardan bu yana insanlar tarafından ya çeşitli hastalıkların tedavisinde ya da etkilerinin azaltılmasında kullanılmıştır.  Geleneksel hekimlikte yaygın olarak kullanılan ve Hipokrat, Heredot, Aristo ve diğer antik dönem bilginleri tarafından övgü ile söz edilen propolis, çok eski çağlardan bu yana insanlar tarafından ya çeşitli hastalıkların tedavisinde ya da etkilerinin azaltılmasında kullanılmıştır.

Propolis dokuları onarıcı, damar büzücü, kanı pıhtılaştırıcı, yaraları iyileştirici, sedef, hemoroid, egzama, gibi cilt rahatsızlıklarında, ağız yaraları, diş ağrısı, mide ülseri, nefrit, idrar yolları enfeksiyonu, influenza ve diğer birçok hastalığın tedavisinde ve kozmetik sektöründe kullanılmaktadır.

ARI ZEHİRİ

Arı zehiri; berrak, keskin, acımsı tada sahip, ekşimtırak kokulu ve asit reaksiyonlu bir sıvıdır. Arı zehiri romatizma rahatsızlıkları başta olmak üzere kanserin bazı tiplerinde, adale ağrılarında, eklem ve sinirsel iltihaplarda, boğaz ağrısı, migren, astım, kolesterolün düşürülmesinde, genel bağışıklık uyarıcı, adet öncesi sendromunda kullanılmaktadır. Arı ürünleri içerisinde tedavi amacıyla en sık kullanılan ve bilinen ürün arı zehiridir.

BALMUMU

Balmumunun ana maddesi bal olup 13-18 günlük işçi arıların karın halkalarının alt yüzündeki balmumu salgı bezleri tarafından salgılanan yağlı bir maddedir. Çeşitli merhem türü ilaçlar ile yüz kremlerinin yapımında, dişçilik alanında, su geçirmez maddeler ile ağaçtan yapılmış eşyaların parlatılmasında, parke verniği yapımında, boya endüstrisinde heykel ve biblo endüstrisinde, ışık kaynağı olan mum üretiminde, parfümeri endüstrisinde kullanılmaktadır.

KAYNAKLAR

Bogdanov,S., Jurendic, T., Sieber, R& Peter Gallmann (2008). Honey for Nutrition and Health: A Review, Journal of the American College of Nutrition, 27:6, 677-689, DOI: 10.1080/07315724.2008.10719745.

Çevrimli, M. B. ve Sakarya, E., 2018. Türkiye Arıcılık Sektöründe Mevcut Durum, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Erciyes Üniv Vet Fak Derg 15(1), 58-67.

Genç, F. Ve Dodoloğlu, A., 2002. Arıcılığın Temel Esasları. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ders Yayınları No: 166., 338 s.

Karlıdağ, K.S., Genç F. (2007). Farklı Balarısı (Apis mellifera) Irk ve Yöntemleri İle Üretilen Propolis Örneklerinin Reçine Miktarları. U. Arı Drg. Mayıs  / U. Bee J. May , 52-58.

Korkmaz, A., 2013. Anlaşılabilir Arıcılık. Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Yayınları, Samsun GTH İl Müdürlüğü Kılıçdede Mahallesi Abdülhakhamit Caddesi No: 107 İlkadım/Samsun.

Öztürk, A.İ. ve Akçiçek, 2015. Arı Ürünleri ve Sağlık (Apiterapi). Sidas Medya Ltd. Şti., yayın no: 40-1B, Kanyılmaz Mat. Kağ. San. Tic. Ltd. Şti. Sanat Cad. 5609 Sk No:13, Çamdibi/İzmir, ISBN No: 978-605-5267-26-1, 107- 114 s.

Pasupuleti, VR; Sammugam, L; Ramesh, N; Gan, S.H., 2017. Honey, Propolis, and Royal Jelly: A Comprehensive Review of Their Biological Actions and Health Benefits. Oxid Med Cell Longev. 2017;2017:1259510. doi: 10.1155/2017/1259510.

Sabatini, AG; Marcazzan, GL; Caboni, MF; Bogdanov, S; Almeida-Muriadian, LB. (2009). Quality and Standardisation of Royal Jelly, Journal of Api Productand Api Medical Science, 1: 1-6.

Şahinler, N., 2015. Arı Ürünleri ve Sağlık (Apiterapi). Sidas Medya Ltd. Şti., yayın no: 40-1B, Kanyılmaz Mat. Kağ. San. Tic. Ltd. Şti. Sanat Cad. 5609 Sk No:13, Çamdibi/İzmir, ISBN No: 978-605-5267-26-1, 120-124 s.

Tutkun, E., 2006. Arıcılık Tekniği. Önder Matbaacılık Ltd. Şti., 320 s.

Türker, S., 2007. Arıcılık (Franz Lampeitl – Bienen Halten). Bilge Kültür Sanat Yayın Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti., ISBN: 978-9944-425-26-1., 182 s.